Kroniek voor Beesel, Belfeld en Swalmen

     

Bezit u een oude kaart waarop het gebied tussen Venlo en Roermond is aangegeven en wilt u daarvan een scan of een digitale detailopname maken voor mij, dan stel ik dit zeer op prijs. Ook voor andere opmerkingen en aanvullingen op deze kaartenverzameling kunt u contact met mij opnemen.

Loe Giesen, Reuver

1901

Kaart van openbare wegen en voetpaden der gemeente Beesel

  Foto: Loe Giesen Zeer gedetailleerde kaart van de gemeente Beesel, met tevens alle huizen en kadastrale aanduidingen.
Dit detail laat de Kom van Beesel zien, met rechtsonder het omgrachte kasteel Nieuwenbroeck, vermoedelijk gebouwd rond 1560 langs de water aanvoerende Huilbeek of Tasbeek. Vergelijking met de toestand uit 1781, getekend door landmeter Smabers, laat al een flinke toename van de bebouwing zien. Helemaal bovenaan, op de huidige Meuleberg, een van de beide windmolens die Beesel op dat moment rijk is: de standaardmolen van Theelen.

1914

kaartje smalspoorlijnen Belfeld, NN NN

  Foto: Twan Ernst

Dit kaartje bevindt zich in het Regionaal Historisch Centrum Limburg, Archief Provinciale Waterstaat 1882-1947, inv. nr. 5 (Belfeld). Hoewel een datering op het kaartje ontbreekt, hebben de bijbehorende stukken betrekking op 1914.

De kaart laat in rood de smalspoorlijnen zien die werden aangelegd ten behoeve van de kleiwarenindustrie. De lijnen liepen tussen de kleigroeven in het grensgebied naar de fabrieken bij de spoorlijn Venlo-Roermond.

 

1916

Bonneblad Nr. 728 (Kessel), Topografisch Bureau

 

Deze topografische kaart, schaal 1:25.000, laat heel mooi het bodemgebruik zien in het begin van de 20e eeuw. Op Bonnebladen (op A3 formaat), wordt gebruik gemaakt van de zogenaamde Bonneprojectie. Er zijn verschillende drukken: blad 728 (Kessel) werd uitgegeven in 1896, 1916, 1926 en 1938. Het Maas- en Swalmdal komt ook voor op de bladen 712 (Venlo), 727 (Helden), 739 (Buggenum), 740 (Swalmen), 746 (Roermond) en 747 (Maalbroek).

De ontginning van het Meerlebroek is nog in volle gang, de dorpskernen hebben nog tamelijk hun oude omvang. De Maas is nog niet gekanaliseerd en hoewel er langzamerhand sprake is van wat industrialisatie, laat deze kaart toch nog een overwegend agrarisch landschap zien met woeste gronden die duidelijk onder druk staan.

Wat de kaarten van nà Napoleon betreft, is dit een van mijn favorieten. Beschikt iemand over gedetailleerde scans van deze kaarten, dan hoor ik dat graag.

1925

Spoorweglegger Maastricht-Breda

  Foto: Twan Ernst

Een detailkaart uit het RHCL, Kaartenarchief van de Dienst der Domeinen, inv. nr. 37 (spoorweglegger Maastricht-Breda). Deze legger werd in principe aangelegd in 1875, maar bevat latere wijzigingen tot in de jaren dertig. Ik schat dat deze kaart de toestand tussen beide wereldoorlogen laat zien.

Op dit detail zien we in het centrum het station van Reuver, inclusief wachthuisjes en lantaarnpalen. Van andere plaatsen zijn vergelijkbare kaarten aanwezig. Uiteraard beperken dit soort kaarten zich in grote lijnen tot het onderwerp waarvoor ze gemaakt zijn, in dit geval de eigendommen van de Staatsspoorwegen.

1930

Provinciekaartje

  Eenvoudig kaartje van de bodemgesteldheid van Limburg, ca. 1930. Venlo, Tegelen, Steil, Belfeld en Swalmen staan aangegeven, Reuver en Beesel ontbreken.

1931

Stafkaart, blad 58 Oost

 

Oud stafkaarten geven eveneens vaak een goed beeld van de ontwikkelingen in het Maas- en Swalmdal. Links een detail uit blad 58 Oost.

Op dit detail zien we o.a. de pannenbakkerijen langs de Bosstraat, strategisch gelegen tussen de kleigroeven in het Grenzwald en de verbindingswegen gevormd door rijksweg, spoorlijn en Maas.

Ben je geïnteresseerd in oude stafkaarten, klik dan hier.

1932

Overzichtskaart van het Rykswegenplan en van de provinciale wegenplans, Ministerie van Verkeer en Waterstaat

  In 1926 wordt de Wegenbelastingwet opgesteld, waardoor het rijden op openbare wegen wordt belast. Uit de opbrengsten zal het Nederlandse wegenstelsel worden verbeterd en uitgebreid. Een jaar later wordt hiervoor een eerste plan gepresenteerd. Door de economische crisis tijdens de jaren die volgen probeert men de werkloosheid onder andere te bestrijden door werkverschaffingsprojecten die veelal ten dienste staan van de infrastructuur. Dagelijks gaan ook vanuit het Maas- en Swalmdal velen 's morgens vroeg op weg om gedwongen mee te helpen met de aanleg en verbetering van wegen.
Deze kaart (hier slechts een detail) laat zien welke wegen in 1932 nog als aanvulling op de plannen van 1927 worden verbeterd of aangelegd. Wegen van de 1e categorie, met dubbele rijbanen, zijn hier niet gepland. Rijksweg 271 (hier gemarkeerd als 72) wordt een weg van de 2e categorie. Daarmee wordt de oude heerbaan van Maastricht naar Venlo nog belangrijker als verkeersader.

1934

Kaart der Nederlandsche spoorwegen en tramwegen, Nederlandsche Spoorwegen

 

In opdracht van de N.V. Mij. tot exploitatie van Staatsspoorwegen en de N.V. Hollandsche IJzeren Spoorweg Mij., beide gevestigd te Utrecht, vervaardigt Teulings' Grafische Kunstinrichting te Amsterdam in 1934 deze kaart van de Nederlandse spoor- en tramwegen.

We zien op dit detail o.a. de stations bij Belfeld, Reuver en Swalmen.

1936

Kaartje smalspoorlijnen

    Kaart van de smalspoorlijnen vanaf de kleigroeves in het Duitse grensgebied naar de pannenfabriek van Terstappen in Swalmen. Gepubliceerd in Maas- en Swalmdal 23 (2003) blz. 133.

1940

Topografische Militaire Kaart, bladen 58 Roermond West en Oost

 

Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog begint de inrichting van het landschap steeds meer te lijken op de omgeving zoals wij die nu kennen, hoewel de na-oorlogse wijken toch nog vrij nadrukkelijk ontbreken.
Op deze kaart zien we veel pannenbakkerijen, maar ook zogenaamde 'schutlakens' (kleine afwateringssluisen), smalsporen, de eerste fietspaden, een schietbaan bij Reuver-Leeuwen, openluchtzwembad De Bosberg bij Swalmen en de renbaan bij kasteel Hillenraad. Aan weerszijden van de Maas zien we de hoogtepalen aangegeven, waarvan tegenwoordig nog een gedeelte bewaard is. Kortom: een kaart op eens op het gemak in detail te bekijken.

1942

Militair-topografisch Bureau van de Generale Staf / Generale Staf van het Russische leger
 

Nee, gemakkelijk leesbaar is deze Russische kaart niet. Ze werd in eerste instantie gemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog, met aanpassingen tot in dit geval 1972, en toont (op diverse kaarten) geheel Nederland schaal 1:100.000, waardoor ook het Maas- en Swalmdal heel wat details kent.

De kaart is vooral interessant omdat hiermee nog eens goed wordt geïllustreerd hoe ook ver weg gelegen mogendheden soms geïnteresseerd zijn in detailkaarten van onze omgeving.

nu

Satellietopnamen

  Wil je eens zien hoe het Maas- en Swalmdal er tegenwoordig uitziet vanuit de ruimte, bezoek dan Google Maps. Gebruik de knoppen Kaart, Satelliet en Terrein om te schakelen tussen de verschillende weergaven en slepen maar!

nu

Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN)

 

Deze online hoogtekaart laat vooral hoogtegegevens zien. Bekijk hier op ongeveer 10 cm nauwkeurig op welke hoogte je woont en zie hoe bijvoorbeeld oude Maasstromen zichtbaar worden.

Voor het mooiste resultaat kies je Legenda > Klassificatie kaartbeeld, om zo ook de kleine hoogteverschillen te zien. Als je daarna inzoomt op bijvoorbeeld het verdwenen Welkensven, zie je nog duidelijk een laagte ten oosten van het Jagershuis. Slingerend langs de spoorlijn zien we de slenk waarnaar Waterloo werd genoemd. Met wat extra speurwerk zien we niet alleen de grachten van Nieuwenbroeck, Baxhof en Hillenraad, maar ook die van de reeds lang verdwenen hoeve de Boeshei. Experimenteer naar hartelust met de Klassificatie optie: deze wordt namelijk steeds opnieuw herberekend op basis van de gekozen uitsnede.

Vooral voor archeologen en geologen is dit soort kaartmateriaal een nuttige aanwinst.

nu

OpenStreetmap

 
Grotere kaart bekijken

De laatste jaren komt er steeds meer kaartmateriaal online. Een van de meest recente initiatieven is een wereldkaart waaraan iedere gebruiker zijn bijdrage kan leveren. Dit betekent dat bijvoorbeeld ook wandelpaden in het Maas- en Swalmdal nu gratis online kunnen worden geraadpleegd.

   
  0000-1599 1600-1699 1700-1799 1800-1899  

Meent u auteurs- of eigendomsrechten te kunnen laten gelden op een of meerdere van de hier getoonde kaarten, dan verzoek ik u contact op te nemen met mij.

Do you own old maps on which the Venlo-Roermond area is indicated? I would greatly appreciate it if you would be so kind as to send me a scan or digital photograph of a detail, which I then can add to this collection.
If there are any maps on this webpage which you think you can claim exclusive rights of, please notify me.

 

Bezoek ook:

Toponiemen in Beesel, Belfeld en Swalmen

Maas- en Swalmdal in beeld

Kroniek voor Beesel, Belfeld en Swalmen

Rondleiding langs genealogische bronnen in het Maas- en Swalmdal

Laatst bijgewerkt op 2 november 2013

Met dank aan:

Twan Ernst: spoorweglegger (1925)
Henk Kolkman: kaartje smalspoorlijnen 1914 (met dank aan Twan Ernst)
Thomas Versteegh: stafkaart 1931