en de landmetingen door J.J. Smabers
door
Loe Giesen
Om duidelijkheid te scheppen over wie welke onroerende goederen bezit, wordt al sinds vele eeuwen de hulp ingeroepen van landmeters. Omdat van deze personen een betrouwbaar resultaat werd verwacht, werden landmeters ook vroeger al beëdigd. Bij sommige metingen waren daarnaast gerechtslieden aanwezig om zo kennelijk controle uit te oefenen, zoals blijkt uit een akte van 24 mei 1571.(1)
Meetboeken
Schattingen en tienden
De maat van de grondstukken was om meerdere redenen belangrijk. Zo werd grondbelasting geheven afhankelijk van grootte en kwaliteit van de grond. De omvang werd uitgedrukt in morgens, vierkante roeden (waarvan er 150 in een morgen pasten) en vierkante voeten. De belasting werd daarnaast meestal uitgedrukt in de klassen zwaar, middel, licht en nieuw licht. Dit had vooral te maken met de kwaliteit van de grond, hoewel we moeten vaststellen dat er ook een verband is met de periode waarover een perceel reeds in gebruik was. Zo vallen de oudste ontginningen veelal onder de klasse 'zwaar', de latere vaak onder 'nieuw licht'. Daarnaast hechtten ook de tiendheffers, d.w.z. degenen die gerechtigd waren om een gedeelte van de opbrengst van sommige landerijen te vorderen, groot belang aan een juiste registratie.
Met name bij landerijen waarvan de afmetingen nog wel eens wilden veranderen door invloed van natuur en ingrijpen van de mens, zoals langs rivieren en wegen, werden ook soms tussentijdse metingen verricht. Dit gebeurde o.a. bij een aanwas bij de buurtschap Rijkel onder de gemeente Beesel op 2 oktober 1612. Volgens deze akte werd daarbij gemeten met de 'maete off roede van Bezel'.(2) Natuurlijk werden er ook wel eens fouten gemaakt bij deze metingen. Uit een klacht die rond 1647 werd ingediend blijkt dat de metingen ook werden gebruikt om het weiderecht vast te stellen.(3)
De landschat werd jaarlijks opgehaald door de schatheffer. Dit ambt werd jaarlijks verpacht aan de minstbiedende. Volgens de voorwaarden van de verpachting, zoals we deze kennen uit 1789, ontving de schatheffer het schatboek en lijsten van hoofd- en beestenschat, consumptie en bedrijf. Uit de inkomsten moest hij de gewone, subsidie- en onraadspenningen betalen, alsmede de renten van kapitalen gevestigd op de gemeente, dorpslasten etc. Zodra lijsten van verkochte gemeentegronden waren opgemaakt, ontving hij deze eveneens. Het schatheffersambt werd in 1789, na een inzet op 2% door de gemeente, uiteindelijk verpacht voor 4½%.
Uit de anonimiteit
Kennelijk gebeurde de registratie in het midden van de 18de eeuw niet altijd even zorgvuldig, zoals blijkt uit correspondentie van het Hof van Gelder uit de jaren 1739-1747.(7) De extra aandacht was voldoende om weer preciezer te werk te gaan. Bij een verkoop van grond in 1753 werd zelfs nadrukkelijk bedongen dat de aankopers het land op eigen kosten moesten laten meten en in het boenderboek van de parochie moesten laten opnemen.(8)
Niet alleen schatheffer en tiendheffers hadden belang bij een zorgvuldige registratie. Ook pachters en verpachters hadden graag richtlijnen waarmee zij, afhankelijk van de kwaliteit van de landerijen, hun pachtprijzen konden vaststellen. Dit blijkt uit een uitvoerige verklaring uit 1758, die zich bevindt in het archief van het voormalige klooster Maria Weide te Venlo, als eigenaar van grote boerderijen in o.a. Swalmen-Middelhoven en Beesel-Rijkel één van de geërfden daar.(9)
Uit ditzelfde archief weten we ook dat reeds in 1765 plannen bestonden voor een algemene meting in de gemeente Beesel. Het klooster vond dit voornemen maar een verkwisting van algemene middelen, die uiteindelijk wel móést leiden tot het failliet van de gemeente.(10)
Het werk van landmeter J.J. Smabers.
Het voornemen in Beesel was niet uniek. In Swalmen kwam men reeds eerder tot uitvoering. De metingen daar werden gedaan door Joannes Josephus Smabers (11) uit Roermond, die enkele jaren werkte aan het register met bijbehorende kaarten, die in 1774 werden afgerond.(12) In Beesel rondde Smabers zijn werk af in 1781. De Beeselse kaarten zijn allemaal bewaard gebleven. In Swalmen ontbreekt kaart 14, waarvan de bijbehorende gegevens gelukkig wel bewaard zijn gebleven in het meetboek (13), ook al is daarmee de exacte ligging van de percelen natuurlijk lastiger te achterhalen. De 'Smaberskaarten' van Swalmen kennen daarnaast nog latere aanvullingen door landmeter Schomers. Ook deze zijn opgenomen in het tekstbestand SMABERS.TXT. In 1786 tekende Smabers nog een kaart van een gedeelte van Swalmen.(14) Smabers overleed in 1799 op bijna 85-jarige leeftijd.(15).
De Smaberskaarten van Swalmen en Beesel
De kaarten van Swalmen omvatten in totaal 17 deelkaarten en een overzichtkaart. Kaart 14 ontbreekt, maar de genealogische gegevens bevinden zich zoals gezegd in het bijbehorende meetboek. Van Beesel zijn alle 13 deelkaarten bewaard alsmede de overzichtkaart. De kaarten zijn oorspronkelijk op groot formaat en in kleur.
De Swalmer kaarten zijn in redelijke staat maar hebben toch zichtbaar geleden van wateroverlast, slecht archiefbeheer in het verleden (zo zijn de kaarten opgeplakt op hardboard) en doordat bezoekers in het verleden overtrektekeningen hebben gemaakt met carbonpapier, waardoor de lijnen en kleuren op veel plaatsen beschadigd zijn. De kaarten van Beesel zijn in vrij goede staat.
De kaarten bevatten, behalve fraaie afbeeldingen van de topografische situaties in Swalmen (1774) en Beesel (1781), veel genealogische informatie. Bij vrijwel ieder perceel, voorzien van een nummer, wordt de naam van de eigenaar vermeld, de perceelgrootte, de belastingklasse, een toponymische aanduiding van het gebied en aan wie de tiend verschuldigd is. Veel percelen zijn gedeeld (of nog onverdeeld) bezit, hetgeen vaak wijst op een gemeenschappelijke achtergrond in de vorm van afstamming of huwelijk. Ook een gelijke grootte van twee naast elkaar gelegen percelen kan wijzen op een eerdere deling en daarmee eenzelfde afstamming. Houdt er rekening mee dat gezinnen of personen waarvan u weet dat zij op dat moment in Beesel of Swalmen woonden, ook gepacht of gehuurd konden wonen of konden inwonen ten behoeve van enig dienstverband of bij schoonouders, en daarmee niet worden genoemd in de lijst van eigenaren.
Helaas zijn de kaarten niet honderd procent betrouwbaar, zoals ook landmeter Smabers in 1791 moest erkennen. In oktober van dat jaar werd zijn hulp opnieuw ingeroepen voor het delen van de Koebemd in het Ohebroekerveld te Beesel, en hij stelde daarbij vast dat de 'linie off perpendiculaire', uitgaande op de hoek tussen de twee wegen, te weten de Processieweg en de weg naar het Schaapsbruggetje, door de 'kettingtreckers' die door de gemeente waren aangesteld, 'wesende wilde jongens', meer dan twee roeden te lang was aangegeven. Smabers had bij het opstellen van de kaarten van de generale meting uit 1781 al meer fouten van deze jongens vastgesteld, zodat hij meerdere stukken had moeten onderzoeken en hermeten.
Transportprotocollen en andere aanvullende bronnen
Als u deze CD-ROM aanschaft, hebt u de registers van dopen, trouwen en begraven van de parochies behorend tot de gemeenten Swalmen en Beesel waarschijnlijk al doorgenomen. Maar er zijn nog tal van bronnen.In de overdrachtsprotocollen van Beesel en Belfeld resp. Swalmen en Asselt wordt na invoering van de kaarten in vele gevallen verwezen naar de door Smabers toegekende nummering. Met enige volharding is het zo vaak mogelijk een brug te slaan naar de kadastrale archieven. De weg terug in de tijd levert soms genealogische materiaal tot rond of zelfs vóór 1600, waarbij de oudere meetboeken behulpzaam kunnen zijn. Daarnaast zijn alle transportprotocollen van Beesel en Belfeld (1560-1796) volledig doorgenomen, een gigantische klus die vele jaren van archiefstudie heeft gekost.
En wat te denken van de vele rekeningen, schattingslijsten, tijnslijsten, gerechtelijke stukken etc. die zich in allerlei archieven bevinden. Denk dan ook niet te snel: ik heb nu wel zo'n beetje alles doorgenomen wat er is.
Over heemkundevereniging Maas- en Swalmdal
Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal heeft de gemeenten Belfeld, Beesel en Swalmen als werkgebied. De vereniging stelt zich tot doel de kennis van en de belangstelling voor het eigen heem te bevorderen en te streven naar het behoud, herstel en bescherming van die waardevolle cultuurelementen die eigen zijn aan het heem.De vereniging tracht dit doel te bereiken door o.a. onderzoek van bodem en archieven, het verzamelen en exposeren van streekeigen voorwerpen van geschiedkundige waarde, het houden van lezingen, cursussen, excursies en het publiceren van bevindingen van de leden.
Voor bijdragen aan publicaties over het werkgebied van Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal kunt u contact opnemen met de Jaarboekredaktie.
Over de CD-ROM
De CD-ROM werd vervaardigd door Loe Giesen en Wim Hoezen, leden van de werkgroep Genealogie van Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal, ter gelegenheid van de Genealogische Contactdag te Reuver op zaterdag 1 april 2000, georganiseerd door Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal onder auspiciën van het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap en in samenwerking met de Nederlandse Genealogische Vereniging, afd. Overkwartier van Gelre, Milieu- en Heemkunde Vereniging Swalmen en vele vrijwilligers.De scans (600 dpi) zijn gemaakt aan de hand van afdrukken op A4-formaat van zwart-wit negatieven gemaakt met een technische camera (Beesel) resp. kleinbeeldcamera (Swalmen), waardoor de kwaliteit van de Beeselse scans het beste is.
Wegens de grootte van de kaarten en de behoefte aan detail is afgezien van kleurenscans, omdat hiermee de (toch al aanzienlijke) bestandsgrootte nog verder zou toenemen en de CD-ROM daardoor slechts onhandelbare afbeeldingen zou bevatten. Steeds snellere PC's en grotere opslagmedia maken het aannemelijk dat dit probleem over enkele jaren tot het verleden behoort. Beschikt u over voldoende schijfruimte, dan verdient het aanbeveling de bestanden op uw harde schijf te zetten. Dit maakt het raadplegen sneller.
De gescande afbeeldingen zijn opgeslagen in TIF-formaat, leesbaar met een groot aantal programma's waaronder Microsoft Photo Editor, Kodak Imaging voor Windows en Adobe Photoshop. De afbeeldingsbestanden zijn herkenbaar aan hun letter-cijfer-combinatie (bijv. SMAB-B06.TIF voor Smaberskaart Beesel kaart 6). Gebruik bij voorkeur een programma waarmee kan worden ingezoomd. Verkiest u snelheid boven kwaliteit, bewaar de afbeeldingen dan (m.b.v. van een daartoe geschikt programma) als JPG-bestand (met JPEG-kwaliteitsfactor 25 zijn de bestanden nog ongeveer 10% van hun huidige omvang en zijn de namenlijsten toch nog goed leesbaar).
De gegevens zijn extra toegankelijk met behulp van het tekstbestand SMABERS.TXT (velden gescheiden door tabs). Dit formaat kan worden ingelezen in veelgebruikte databases als dBase en Access (nieuwe lege database maken, daarbinnen SMABERS.TXT als nieuwe tabel importeren), tekstverwerkers als WordPerfect en Word (zorg zelf voor een juiste tabinstelling) en spreadsheets als Lotus en Excel (inlezen als tekstbestand met velden gescheiden door tabs, daarna kolombreedte aanpassen). De eerste kolom, met achternamen, is door de samenstellers toegevoegd om het zoeken op naam makkelijker te maken zonder de authentieke tekst geweld aan te doen. De laatste kolom is bedoeld om de oorspronkelijke volgorde van de gegevens te kunnen herstellen zonder het alleen-lezen bestand van CD-ROM opnieuw te hoeven inlezen.
Om auteursrechtelijke redenen zijn op deze CD geen programma's bijgevoegd.
Loe Giesen
Reuver, 14 maart 2002
Bestel nu de cd-rom met gedetailleerde landmeterskaarten uit 1774-1781!
Maak € 12,50 over op giro 3431481 t.n.v. L. Giesen te Reuver o.v.v. "cd-rom Smabers" en je ontvangt de cd met de hier beschreven kaarten binnen 14 dagen thuis.
NOTEN
1) donderdag 24 mei 1571
BEESEL - Ten overstaan van Peter Flegels, Wilhelm Qwijten en Claes Schloussen, resp. richter en schepenen te Beesel, dragen Johan van Haulthoussen en Helwich van Houltmullen, echtelieden, 3 morgen 25 roeden land te Beesel over aan Ruit Fynemans en Anne van Hamboirch, echtelieden, en hun broer en schoonzus, Jan Fynemans en Mettel Forstermans, ook echtelieden.
Het land is in bijzijn van de gerechtslieden door een beëdigd landmeter opgemeten en ligt tussen erf van de verkopers en de Lyckskens wech enerzijds, en met de andere zijde "in't Lange" langs Theis S...etz erf.
De verkoop gebeurt "mit handt, halme und monde" en is voorafgegaan door "kirckenrouppe, sees wecken unnd drej dage nae lantrechte". Het land is tiendvrij en onbezwaard.
GA Roermond, FA Quiten (V 20), inv.nr. 7; charter. Zegels van scholtis Loidwich in der Horst en van schepenen van Beesel beide onherkenbaar.
2) 2 oktober 1612
RIJKEL - Hendrick van Cruchten oorkondt dat de superintendant van de Rekenkamer en anderen op 30 augustus 1612 aan hem een aanwas ('grindt') hebben verpacht, gelegen tegenover zijn hof te Rickel onder Bezel, zoals deze daar gelegen is of in de toekomst nog aanwassen mag. Hiervoor zal hij aan de Rekenkamer (namens de hertog van Gelre) jaarlijks 45 stuiver Brabants betalen van elk bunder 'holtgewas, groen off weybaer wesende'.
Van Cruchten heeft zich op 26 oktober 1611 bij de Rekenkamer gemeld met de mededeling dat hij van Andries Driessen, pastoor te Neer, de pacht heeft overgenomen van 'twee grinden ofte middelsanden gelegen in de Maese bij Bezel, die eene tegen die Kesselsche Haege onder die Handtsommerbeeck, het andere wat hooger gelegen sijnde, tegens over Deursdaels bossen oft sijnen hoff van Rickel'. Deze aanwassen waren ca. 4 jaar geleden aan voornoemde pastoor verpacht voor 30 stuiver Brabants voor een periode van 6 jaar. De aanwas tegenover de Kesselse haege (waarschijnlijk de Mussenberg) is inmiddels geheel weggespoeld; de andere is 2 jaar geleden eveneens door 'de hooge wateren zeer affgespuelt ende innegeschuert, oock mette leste hooge wateren daer naer zeer beschaedigt', vooral aan de Hornse zijde. Ook deze aanwas dreigt door hoog water en ijsgang geheel weggespoeld te worden, hetgeen echter kan worden voorkomen door de oevers te batten (beschoeien). Omdat de boerderij van Van Cruchten tegenover deze aanwas ligt, is deze genegen om de aanwas op zijn kosten te laten 'batten ende verscheren', mits hij deze tegen een redelijk bedrag kan pachten. De Rekenkamer heeft de aanwas hierop, na advies van de rentmeester van Montfort, Engel van Offenbeeck, bezichtigd en heeft vastgesteld dat de aanwas met de stenen en zand nog geen bunder groot is, en dat het 300 pond Arthois of meer zal kosten om deze te batten en de 'putten ende riolen' die bij het laatste hoog water zijn ontstaan, weer op te vullen.
Met ingang van 30 augustus 1612 zal Van Cruchten de aanwas voor een periode van 10 jaar zonder kosten mogen gebruiken, in ruil voor de onkosten van het batten. Na het aflopen van deze termijn, te weten op 30 augustus 1622, zal de aanwas op gezamenlijke kosten door een beëdigd landmeter met de 'maete off roede van Bezel' gemeten worden. Per bunder die bruikbaar is als 'holtgewas, groenselyck off gersingen uytgesteken steen ende zandt' zal hij de eerder genoemde 45 stuiver Brabants betalen, 'teynde maete, teynde gelde', zolang de aanwas zal bestaan. Elke 5 jaar zal een nieuwe meting worden gedaan op gezamenlijke kosten en zal de pacht worden verhoogd of verlaagd. Van Cruchten zal van de hertog geen kosten, schade of arbeidsloon kunnen verhalen die hij maakt om de aanwas in stand te houden. Tenslotte is op 30 augustus 1612 bepaald dat Van Cruchten een reversaalbrief moet afgeven ten behoeve van de Rekenkamer, hetgeen bij deze gebeurt.
RAL Maastricht, Rekenkamer Roermond, inv.nr. 423; charter (reversaal).
3) z.d., vóór 15 juni 1647
RIJKEL - Klacht wegens onjuiste meting.
Ten overstaan van Jan op den Bongardt en Peeter Quijten in plaats van de landscholtis, klagen de partijen Jan Quijten te Assell en Chatarina Steijnen over de meting van bemden te Rijckell gelegen.
De klagers hebben in de Aller Bemden volgens de laatste jaarlijkse meting, toen de landerijen 'mitter saghen gedeylt sijen', ongeveer 3 morgen. De [hierop gebaseerde] verdeling van koeien [weiderecht?] is volgens de klagers niet terecht. Volgens hen is de gehele bemd 8 morgen groot.
De meting door de landmeter zal vooralsnog worden overgeslagen en er wordt een gerechtsdag (dag van citatie) verleend voor 15 juni 1647.
RAL Maastricht, SA Beesel en Belfeld, inv.nr. 36 fol. 106vs.
'Bekrooninghe door parthijen Jan Quijten tot Assell ende Chatarina Steynen, coram Jan op den Bongardt ende mij in platz des heeren.
Als dat sij in de aller bemden toe Rijckell motten hebben ongeveer dry morghen, ende alsoo de bemden voorschreven jaerlix mitter saghen gedeylt syen, waerop eene meetinghe is gepassiert, onnae uijtbringende de voorschreven royen offte maete. Ende daeromme hun twe kuebeste ter minder maeten halven syen uijtgekeert woorden. Soo is dennen beclachten aenhalden, versock ende begeerte, dat hun voor gewoonelijcke gebuer mach verleent worden citatie ende pre..gatie van daghe aen de mede bijliggende naeburen, ten eynde den geheelen bandt door den landtmetter mach overslagen worden ende daernaer te doen naer behoiren, overmits den gansen bandt nu acht morgen groot mott bestaen. — Wordt den dach van citatie verleendt den 15den Juny 1647.'
4) 7 mei 1654 – 1 februari 1655
BEESEL - Landmeter Abraham Keullen (alias Rouluft?) uit Brüggen doet een landmeting te Besel.
Gemeentehuis Beesel, Reuver, Inventaris van het archief van het gemeentebestuur, gevormd onder beheer van de gemeentesecretaris, inv.nr. 3 (inventaris van archiefstukken die zich in 1725 in de compe bevonden) en inv.nr. 91.
5) 28 april 1662
BEESEL / SWALMEN - J. Mulier, beëdigd landmeter van het vorstendom Gelder en graafschap Vlaanderen, tekent een kaart inzake de limieten tussen die van Besel enerzijds en die van Zwamen anderzijds, op aanwijzing van Willem Quiten en Geurt Cruijsbergh als schepenen van Besel en Belfen, en Jan Sanders, gezworene, en Geurt Quiten, gerechtsbode (als getuigen?).
Op de kaart staat o.a. aangegeven:
A. den Aelberch ofte den Alden Berch
B. de Swalme
C. het Clee
D. den Ooster hoff
E. Rochus
F. de Tuijte Beeck
G. de Maeze
H. de scheijtwech tuschen de limieten van Besel ende van Swalmen
I. plats daer de justitie gestaen heeft van die van Swalmen
K. Steenne pael bij de justitie van die van Besel
L. den wech commende van Ruermunde naer Venlo
M. de Waterloos
N. de Witte Pael
P. de Steenwech ofte keijser Karelswech
Gemeentehuis Beesel, Reuver, inv.nr. 11 (zie diverse jaarboeken Maas- en Swalmdal). Mulier tekende tevens in o.a. Ohé en Laak en te Linne.
6) 17 juni 1717
BEESEL - Twee percelen land te Beesel zijn op 4 mei 1717 door landmeter A. v.d. Crabben gemeten in 6 delen en na loting verdeeld onder de erfgenamen van burgemeester Jan Dencken.
RAL Maastricht, Familie-archief De Magnee te Horn, inv.nr. 138.
5, 7, 8 en 9 april 1718
BEESEL - Lijst van de landerijen gelegen onder Beesel van de vier erfgenamen Dencken, gemeten door landmeter Van der Crabben en ingeboekt in het bunderboek van 1718.
RAL Maastricht, Familie-archief De Magnee te Horn, inv.nr. 140. Afschrift.
13 juli 1733
BEESEL - Landmeting te Beesel op verzoek van de geërfden, borgemeester en schepenen.
RAL Maastricht, SA Beesel en Belfeld, inv.nr. 94. Ondertekend door (landmeter) A. van der Crabben, 15 juli 1733.
7) 1739-1747
BEESEL - Appointementen op rekesten van de regeerders van Linne, Beesel en Sint Odiliënberg, vervolgens van die van Vlodrop, Stevensweert en Ohé en Laak, waarbij ieder gelast wordt wijzigingen in de eigendomsverhoudingen in het bunderboek te laten registreren.
RAL Maastricht, Hof van Gelder te Venlo, inv.nr. 1149; 1 omslag.
8) 22 oktober 1753
REUVER - Overdracht ontgonnen heide.
Ten overstaan van Gerardt van den Broeck, voorzittend schepen bij afwezigheid van landscholtis Lindtgen, Geurdt Slousen en Jan Janssen, schepenen van Besel en Belfelt, dragen Johan Thomas Smidt en Josepha van Cadoer, echtelieden, 'uyt sonderlinge affectie van diensten etc, bij forme van vrijwillige giffte ofte donatie' een perceel ontgonnen heide nabij den Reuver gelegen over aan Hend. Matthijs Vermaessen en diens vrouw Maria Margaretha Bodewijn. De aanstaande eigenaar zal de kamp op eigen kosten laten meten en in het boenderboek van de parochie laten opnemen.
RAL Maastricht, SA Beesel en Belfeld, inv.nr. 38 fol. 11-12.
9) 29 augustus 1758
BEESEL - Verklaring over hoeveelheid, gesteldheid, belasting en pachtprijzen van landerijen te Beesel.
"Wij ondergesschreven schepenen des kerspels Besel doen condt ende certificeren mits desen ter requisitie van de heeren geerffdens, voorts borgemeester en naebuyren dat onder desen kerspel voornoemt gestaen ende gelegen sijn ingevolgh ons meet‑ ende boenderboeck 1347 kleyne morghens ad 150 roeden aengeslaegen als swaere landerijen op eenen pattacon ofte 2 gulden 8 stuyver brabants ende alnoch in de tweede classe ses gelijcke morghens van de selve maete aengeslaegen op 6 schillingen ofte 1 gulden 16 stuyver brabants swaer, voirts in de derde classe 630 morgen van de selve maete, aengeslaegen op 4 schilling ofte 1 gulden 4 stuyver, ende eyndtelick in de vierde classe ongevehr 74 morgen nieuw aengegraeven erve aengeslaegen op 2 schillingen of 12 stuyver brabants, dat desen onvermindert alle die voorschreven landerijen weynige uytgesondert onchelijck bestaen in sandige ende heygronden, waer uyt niet anders voortsgebracht wordt, als weynig cooren, gerst, haver en boeckweydt vruchten, naer advenant den aert der gronden, dat uyt alle het ghene voorschreven volght, ende ons schepenen hiernaer onderteeckent ten vollen bekent ende bewolt is, soo als wij alhier onder eede in aenvanck van ons officie gedaen, verclaeren ende certificeren, dat eenen morghen landt van de eerste classe doorgaents niet meerder en wordt verpacht als voor een malder des jaers half rogge, half boeckweyt, en eenige van de beste landerijen een malder rogh, gerst en boeckweyt, den rogge gereeckent ad 15 schilling ende den boeckweyt ad 8 schilling, de gerst a 10 thien schilling par malder, dat daer en boven staet te reflecteren dat van dese eerst classe noch veele morghens verpacht sijn tegens 4 vath en sommige oock tegens 2 vath rogge en boeckweyt, dat eenen morghen der tweede classe verpacht wordt doorgaens tegens 4 vath rogge ende boeckweyt, oock selfs maer tegens 2 vath. Dat eenen morgen van de derde classe verpacht wordt doorgaens op 2 en 3 vath soo haver, boeckweyt, als cooren, ende dat eyndtelijck de vierde classe den morghen der aengegraeven landen twee en dry vath rogh, haver ende boeckweydts.
T'oirconde van deses hebben wij schepenen ende borgemeesteren des kerspels Besel hier boven voornoemt eygenhandigh onderteeckent ende mit onsen dorps zegel bevestight, Besel den 29 augusti 1758."
[w.g.]
D. Mooren, G. Janssen, Jan Janssen, G. Slousen, J.A. Geelen, A. Meuter, Peter van den Broeck.
Archivalia afkomstig uit het klooster Maria-Weide te Venlo, zich bevindend in het Kreis-Heimat-Museum te Kevelaer; eenvoudig afschrift op papier, "onder stondt een zegel uytgedruckt in groenen wass overdeckt met een papiere sterre".
10) 26 januari 1765
BEESEL - Protest tegen landmeting.
Enkele geërfden van Besel hebben vernomen dat sommige andere geërfden en schepenen van Besel het plan hebben opgevat om een "generaele metinge" te laten verrichten van de schatbare landerijen die onder deze gemeente horen. Th. Brammertz, rector van het klooster de Weyde binnen Venlo wordt als medegeërfde gevolmachtigd om tegen dit voornemen te protesteren. De klagers zijn van mening dat deze meting geheel overbodig is en slechts zal leiden tot een "algemeyne beroerte" tussen de betrokken geërfden, met alle onenigheden en daaruit voortvloeiende langdurige en kostbare processen van dien. Zij zien dit als een "ruïne derselve geërffdens, als tot onnutte verquistinge der gemeyne middelen ende onderganck der gemeente". Zij wijzen erop dat eenieder die tegen een opgelegde schatting wil protesteren via een particuliere (= afzonderlijke?) meting in beroep kan gaan. Mochten er onjuistheden ("twijffelachtige en duystere posten") in het bunderboek vermeld staan, dan kunnen deze volgens hen worden opgespeurd waarna een nieuw bunderboek kan worden opgesteld. Brammertz wordt gevolmachtigd om bij de Staten Generaal in protest te gaan om de gemeente "die naulijcx met de schattingen en jaerlijxe remissie van haer hofthuer can beginnen te redden uyt haer oude schulden" van een "totale ruïne te behoeden".
RAL Maastricht, Klooster Maria Weide te Venlo; niet-geordende stukken afkomstig uit het Kreis-Heimat-Museum te Kevelaer. Niet ondertekend; concept?
11) 17 juni 1749
ROERMOND - Gehuwd: Joannes Josephus Smabers [ged. Roermond 18-3-1714, landmeter en architect, overl. ald. 26-2-1799, zn. van Andreas Smabers en Ida van Vletingen] en Maria Barbara Coelmont [Colmont, Coolmont, overl. vóór 26-2-1799, verm. dr. van Henricus Coelmont en Catharina Severijns]. Getuigen: Mathias Lassance, Maria Joanna Colmont, Maria Elisabeth Schoncken.
Uit dit huwelijk:
1. Joannes Henricus Isidorus Smabers, geb. en ged. Roermond 4-4-1750 (get. Andreas Smabers, notaris en procurator, en Catharina Severijns-Coelmont).
2. Andreas Rumoldus Smabers, geb. en ged. Roermond 1-7-1751 (get. Arnoldus Franciscus Smabers JUL en Maria Cornelia Slangen geboren Coelmont).
3. Catharina Ida Smabers, geb. Roermond 25-1-1753, ged. ald. 26-1-1753 (get. Jacobus Strangen en Maria Mechtildis Lassance geboren Colmont).
4. Maria Theresia Smabers, geb. en ged. Roermond 30-12-1754 (get. eerw. heer Rudolphus Wolters en Maria Schoncken geboren Scrijvers), ongeh. overl. ald. 8-9-1805.
5. Franciscus Carolus Smabers, geb. en ged. Roermond 8-12-1756 (get. Rutgerus Josephus van Dungen, raadsheer aan het Hof van Gelder, en Maria Agnes van Wevelinckhoven geboren De Winckel), arts, overl. ald. 17-8-1805. Tr. vóór 1791 met Sophia Timmermans.
6. Henricus Andreas Smabers, geb. en ged. Roermond 23-9-1758 (get. zeergeleerde heer Arnoldus Franciscus Smabers, advokaat aan het Hof van Gelder, en Maria Joanna Coelmont).
De kaarten van Swalmen werden op 15 januari 1771 openbaar aanbesteed.
GHS Swalmen, Swalmen, Inventaris van het archief van het dorpsbestuur van Swalmen en Asselt, inv.nrs. 6-32.
12) 20 juli 1772
SWALMEN - Volmacht.
Carel Aegidius Henderickx volmachtigt advokaat G.A. van Dunghen om voor het Hof van Gelder proces te voeren tegen landmeter J.J. Smabers, en van deze 57 pattacons 7 schilling te vorderen onder beslaglegging van o.a. diens gage voor metingen te Swalmen.
RAL Maastricht, Hof van Gelder te Roermond, inv. nr. 180 (volmachten) fol. 448-449. Betreft o.a. eigenaren Wilde Hoeve te Reuver-Leeuwen.
17 december 1774
SWALMEN EN ASSELT - De regenten en geërfden van Swalmen en Asselt laten notaris Dionisy aan landmeter J.J. Smabers betaling van 15 pattacons aanbieden wegens het maken van kaarten. Met bijlage en relaas.
GA Roermond, Not. Dionisy nr. 3442/194.
13) GHS Swalmen, Swalmen, inv.nrs. 8 en 9. Met dank aan dhr. Jos Alers, Swalmen.
Voor de meetboeken en kaarten van Beesel zie GHS Beesel, Reuver, Inventaris van het archief van het gemeentebestuur, gevormd onder beheer van de gemeentesecretaris, inv.nrs. 94-115.
14) 23 mei 1786
SWALMEN - Overzichtskaart in kleur van het zuidelijke deel van de gemeente Swalmen, door landmeter Smabers aan de hand van zijn eerdere kaarten uit 1774, zonder toevoegingen.
GA Roermond, Topografische verzameling, D 37.
15) 26 februari 1799
ROERMOND - Overleden (aan de Varkensmarkt): Joannes Josephus Smabers [ged. Roermond 18-3-1714], landmeter en architect oud 88 jaar, weduwnaar van Maria Barbara Coelmont [geh. Roermond 17-6-1749]; zn. van Joannes [moet zijn: Andreas] Smabers, procureur, en Ida van Fletingen.
DTB-registers Roermond. De vermelde leeftijd is onjuist, evenals de voornaam van de vader. Smabers tekende kaarten in opdracht van de schepenbanken van Swalmen en Asselt en van Beesel.
Bent u nog niet zo lang bezig met genealogie? Lees voor een algemene inleiding, echter toch toegespitst op het werkgebied van Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal: Peter Reijnders en Loe Giesen, Genealogie in de praktijk: problemen en oplossingen, in: Maas- en Swalmdal 14 (1994), blz. 89-117. (ISBN 90 70717 17 4).
© Loe Giesen, Reuver 2008-2010
Tussen Maas en Meerlebroek - Home